Spis treści
Oglądasz pierwszy mecz rugby w życiu, a komentator nagle mówi: „Za chwilę All Blacks wykonają hakę”. Na ekranie pojawiają się zawodnicy w czarnych strojach, którzy zaczynają tupać, wykrzykiwać słowa w niezrozumiałym języku i wykrzywiać twarze w groźnych grymasach. To nie pokaz siły dla efektu – to haka, maoryski taniec wojowników, który przed każdym meczem przypomina rywalom, z kim mają do czynienia.
Dlaczego All Blacks tańczą hakę przed każdym meczem
Haka to rytuał głęboko zakorzeniony w kulturze Maorysów, rdzennej ludności Nowej Zelandii. Tradycyjnie wykonywano ją przed bitwą, by pokazać dumę, siłę i jedność plemienia. Dziś All Blacks – reprezentacja rugby Nowej Zelandii – wykorzystują hakę przed każdym międzynarodowym spotkaniem. Nie jest to tylko widowisko dla kibiców. To przygotowanie mentalne i duchowe zawodników, sposób na zbudowanie pewności siebie i zaznaczenie swojej obecności na boisku.
Haka pojawiła się w rugby już w 1888 roku, gdy nowozelandzka drużyna „The Natives” wystąpiła w turnieju po Wielkiej Brytanii i Australii. To właśnie wtedy po raz pierwszy wykonano najbardziej znaną wersję – „Ka Mate”, skomponowaną około 1820 roku przez wodza plemienia Ngāti Toa, Te Rauparahę. Jej słowa mówią o triumfie życia nad śmiercią – przekaz, który idealnie pasuje do sportu: pokonać przeciwności i zwyciężyć.
Od 1905 roku, kiedy drużyna pojechała na tournée do Wielkiej Brytanii, haka stała się integralną częścią tożsamości All Blacks. Przez długi czas wykonywano ją tylko na meczach wyjazdowych, dopiero w 1987 roku zawodnicy Buck Shelford i Hika Reid zadbali o to, by haka pojawiła się także na spotkaniach rozgrywanych w Nowej Zelandii – do dziś ten rytuał wprawia w dreszcze całe stadiony.
Jeśli chcesz zrozumieć, jak wielką rolę odgrywa haka, zwróć uwagę na twarze rywali podczas jej wykonania. Niektórzy próbują ignorować taniec, inni patrzą wyzywająco – ale niemal wszyscy przyznają, że to jeden z najbardziej elektryzujących momentów w sporcie.
Co znaczą gesty i słowa – dwie wersje haki All Blacks
All Blacks wykonują dwie różne haki: wspomnianą już „Ka Mate” oraz „Kapa o Pango” (co można przetłumaczyć jako „Drużyna w Czerni”), wprowadzoną w 2005 roku. „Kapa o Pango” została napisana specjalnie dla All Blacks przez Dereka Lardelliego, eksperta kultury maoryskiej. Jej słowa celebrują ziemię Nowej Zelandii, srebrną paproć (symbol narodowy) i wojowników w czarnych koszulkach.
W tłumaczeniu na angielski „Kapa o Pango” mówi: „To mój czas! To moja chwila! Nasza dominacja rośnie, nasza supremacja się wyłania„. Nie jest to taniec wojenny w klasycznym sensie – to ceremonia budująca wewnętrzną pewność siebie zawodników, ich duchową stronę. Każdy ruch ma znaczenie: energiczne tupanie nogami, rytmiczne uderzenia w ciało, groźne grymasy z wysuniętym językiem – wszystko to wyraża siłę, gotowość do walki i szacunek dla tradycji przodków.
Haka nie służy jedynie zastraszeniu rywali. Dla zawodników All Blacks to moment, w którym łączą się ze swoją kulturą, zespołem i kibicami. To sposób, by powiedzieć: „Reprezentuję swój kraj, moją drużynę i wszystkich, którzy przede mną nosili czarną koszulkę”.
Jak rywale reagują na hakę – od ignorancji po konfrontację
Nie każda drużyna przyjmuje hakę z szacunkiem i spokojem. Historia rugby zna wiele momentów, gdy przeciwnicy odpowiedzieli na ten taniec w prowokacyjny sposób – i niektóre z tych reakcji przeszły do legend.
Podczas ćwierćfinału Pucharu Świata w 2007 roku Francuzi podjęli wyzwanie w spektakularny sposób. Po wygraniu rzutu monetą wybrali stroje w barwach flagi – niebieski, biały, czerwony – i podczas haki podeszli na odległość zaledwie metra od All Blacks. Atmosfera była naelektryzowana. Ostatecznie Francja wygrała 20-18, eliminując faworyzowanych Nowozelandczyków z turnieju.
Jeszcze śmielszą odpowiedź dali Anglicy w półfinale Pucharu Świata 2019. Zamiast tradycyjnie stać w jednej linii, ustawili się w kształt litery V, a ich kapitan Owen Farrell uśmiechał się prowokacyjnie podczas całego wykonania haki. Anglia rozbiła All Blacks 19-7, udowadniając, że psychologiczna gra działa w obie strony.
Haka to coś więcej niż taniec przed meczem – to żywe połączenie sportu, kultury i emocji. Kiedy następnym razem zobaczysz All Blacks na boisku, będziesz wiedział, że to nie tylko pokaz siły, ale hołd dla tradycji sięgającej wieków wstecz.
Sonya & Jason Hills from London, UK, CC BY-SA 2.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0, via Wikimedia Commons